Programma 3 Water en bodem

Indicatoren:

• De grondwatervoorraad is op orde en stabiel op termijn: Grondwaterstand en stijghoogte in de grondwaterlichamen voldoet aan de norm (uiterlijk 2027 moeten beide grondwaterlichamen voldoen, 1 voldoet momenteel niet). 
• Voldoende grondwater voor de natuur: Areaal natte natuurparels dat niet langer verdroogd is (uiterlijk 2027 is 12.000 ha NNP niet langer verdroogd).
• Voldoende (grond)water voor de bereiding van drinkwater voor openbare drinkwatervoorziening (gehele verzorgingsgebied kan zonder problemen worden bediend)

De ondiepe grondwaterstanden zijn momenteel stabiel. In het diepe grondwater van de Centrale Slenk worden dalingen van de stijghoogtes geconstateerd. Dit betekent dat er geen evenwicht is tussen onttrekking en aanvulling. Naar verwachting is dit evenwicht niet in 2027 bereikt (KRW-vereiste).

De droge jaren van de afgelopen 10 jaar laten zien dat er niet voldoende grondwater toestroomt naar het oppervlaktewater. Droogval en schade aan de in het water levende organismen zoals vissen treedt op in zomermaanden met geringe neerslag.

Gegevens vanuit het Beleidsmeetnet Verdroging laten zien dat er in sommige gebieden op onderdelen vooruitgang is te zien. Mede door de droge jaren is dit nog niet voldoende.

De leveringszekerheid van drinkwater is momenteel op orde. Zorgen voor de toekomst zijn er vanwege de veranderingen in klimaat en de toename van de Brabantse bevolking en economische activiteit en daardoor toename van de vraag.

Indicatoren:

Basis op orde: alle oppervlaktewateren en het grondwater voldoen aan de doelstellingen van de Kaderrichtlijn Water in 2027. (bevat verplichte indicator BBV: % van de waterlichamen met een goede ecologische kwaliteit) 

• Alle fysische, biologische en chemische parameters zijn op orde voor zowel de KRW-oppervlaktewateren als de overige oppervlaktewateren. 
• Het grondwaterlichaam verkeert in een goede chemische (grondwater)toestand; 
• Er vindt geen trendmatige achteruitgang van de (grond)- waterkwaliteit plaats 

Verminderde inbreng stoffen: 

• De inbreng van antropogene stoffen en stoffen die expliciet in de KRW genoemd zijn wordt voorkomen en beperkt. Dit geldt voor alle gevaarlijke stoffen, ook als er momenteel nog geen waternormen voor zijn, zoals voor PFAS, bestrijdingsmiddelen, medicijnresten en plastics. 

Grondwater voor menselijke consumptie is blijvend beschermd: 

• Bronnen openbare drinkwaterwinningen zijn op orde en staan kwalitatief niet onder druk (Brabant breed ruim voldoende schone bronnen aanwezig).

Deze indicatoren dragen bij aan de provinciale doelstelling om ‘3 gezonde levensjaren erbij voor iedere Brabander’. 

De waterkwaliteit voldoet op veel plaatsen niet aan alle wettelijke eisen. Daarnaast is er binnen de EU overeenstemming om de lijst met KRW relevante stoffen uit te breiden. Hierdoor komen er ook voor PFAS KRW-normen. Door het breed aantreffen van deze groep stoffen zal de chemische toestand van het grondwater zeer waarschijnlijk niet-toereikend worden.

Samen met de waterschappen De Dommel, Aa en Maas en Brabantse Delta hebben we in 2025 de KRW-impuls Brabant vastgesteld en zijn we gestart met de uitvoering. Momenteel werken we aan de 4e stroomgebiedsbeheerplannen, als voorbereiding op de nieuwe KRW-planperiode.

Via de adaptieve programmering van de maatwerkovereenkomsten (MOKs) en de KRW-impuls hebben we met de waterschappen afspraken gemaakt op welke manieren de uitvoering versneld kan worden. Het beeld ontstaat dat niet alle inrichtingsmaatregelen in 2027 uitgevoerd kunnen worden. Dit komt met name door onvoldoende beschikbare gronden en de complexiteit van het uit te voeren watersysteemherstel. De bronnen voor openbare drinkwaterwinningen zijn op orde, maar grondwaterbescherming verdient blijvend aandacht (denk aan stikstof en fosfaat, gewasbeschermingsmiddelen, andere stoffen zoals PFAS).

Indicatoren:

Brabant is beschermd tegen overstromingen en biedt Ruimte voor de rivier: 

• Het percentage rivierenlandschap waar sprake is van sterke dijken in combinatie met een uitbreiding van de afvoercapaciteit. 
• De regionale keringen zijn veilig. (100% voldoet aan de norm). 

De dijkversterkingsprojecten worden uitgevoerd conform de planning van het Hoogwaterbeschermingsprogramma, provincie Noord-Brabant is hierbij betrokken als bevoegd gezag en als regisseur voor de samenhangende opgaven en ruimtelijke kwaliteit. Dit heeft onder andere geleid dat N321 veiliger wordt, natuurontwikkeling onderdeel wordt van dijkversterking Lith-Bokhoven en in het project WAD wordt onderzocht of er met dynamische keermiddelen meer ontwikkelmogelijkheden zijn voor het gebied.

Indicatoren: 

In de agrarische beïnvloedingsgebieden rondom de prioritaire N2000 gebieden en natte natuurparels, in de voedingsgebieden voor strategische grondwatervoorraden, grondwaterbeschermingsgebieden en gebieden met verhoogd risico op uitspoeling van nitraat en afspoeling van fosfaat is de bodem vitaal en worden de normen voor de Kaderrichtlijn Water en Nitraatrichtlijn gehaald: 

• de sponswerking voor water en voedingsstoffen is op orde: verliezen van voedingsstoffen naar het grond- en oppervlakte- water zijn minimaal en er is geen sprake meer van verdichting, zodat regenwater kan infiltreren;
• het gehalte aan organische stof is op zodanig niveau dat een gevarieerd bodemleven mogelijk is en meststoffen en water worden gebonden;
  Streven: 100% van de landbouwbodems in 2050 vitaal, gekoppeld aan klimaat adaptieve inrichting en gebruik. 

Ecologische principes nemen een centrale plaats in de agrarische bedrijfsvoering in:

• het aantal praktiserende boeren neemt toe. 

Deze indicatoren dragen via een verbeterde (grond)waterkwaliteit bij aan de provinciale doelstelling van ‘3 gezonde levensjaren erbij voor iedere Brabander’. 

Voor bodemvitaliteit zijn nog geen breed geaccepteerde normen. Herstel van de vitaliteit van de bodem vergt meerjarige inzet en effecten zijn pas na enkele jaren merkbaar.  In oktober 2025 is door het Europees Parlement positief gestemd over de implementatie van de EU-Richtlijn Bodemmonitoring en Veerkracht (kortweg de Richtlijn Bodemmonitoring). De richtlijn verplicht alle Europese lidstaten een geharmoniseerd monitoringsysteem op te zetten voor bodemgezondheid. Dit alles ten doeleinde in 2050 alle bodems in Europa gezond te krijgen. Elke lidstaat heeft tot 1 december 2028 om de Europese wetgeving te vertalen naar nationale wetgeving. In 2030 moet de eerste monitoringsronde uitgevoerd zijn.

Indicator:

• Brabant heeft in 2050 een klimaatbestendige en waterrobuuste inrichting: Brabant wordt klimaatbestendig en waterrobuust ingericht op basis van de leidende principes uit dit RWP. (100% in 2050)

Op de korte termijn liggen we op koers met de uitvoering van voorgenomen projecten. Op de lange termijn is het bereiken van het 2050 doel onzekerder. De klimaatverandering gaat sneller dan we verwachtten, zie de klimaatscenario’s KNMI 2023, terwijl het implementeren van de aanpak om klimaatadaptatie voor de middellange en lange termijn te verankeren binnen de gehele provinciale organisatie langer duurt.