Programma 4 Natuur en milieu

Indicator:

• In 2030 is het Natuurnetwerk Brabant ingericht, verbonden en beheerd 

In 2030 zullen naar verwachting nog niet alle gronden beschikbaar zijn. Partners geven aan dat het beschikbaar krijgen van NNN-gronden op vrijwillige basis niet overal lukt. GS hebben op 1 april 2025 besloten het instrumentarium volledige schadeloosstelling met als sluitstuk onteigening in te zetten in een vijftal gebieden. En we zetten het instrument pachtafkoop in. Maar we merken dat een deel van de grondeigenaren, veelal agrariërs, zeker met de huidige rijksontwikkelingen en stijgende grondprijzen, hun gronden willen behouden of lang wachten met verkopen. Het eerste half jaar van 2026 is de grondprijs in Brabant met ca. 7% gestegen. Het risico op verder stijgende grondprijzen en toenemende inflatie, blijft  groot. 

Indicator:

• De kwaliteit en kwantiteit van de habitattypen en soorten uit de de Vogel- en Habitatrichtlijn (VHR) mogen nooit achteruit gaan.  
• In 2030 zijn in de N2000-gebieden de VHR-habitattypen en soorten verbeterd in oppervlakte en/of kwaliteit t.o.v. 2023 daar waar nodig volgens aanwijzingsbesluit. 

Uit de natuurdoelanalyses (NDA’s) 2023 blijkt dat het huidige maatregelenpakket voor stikstofreductie en natuurherstel – waaronder hydrologische maatregelen – onvoldoende is om voor alle habitattypen en soorten de instandhoudingsdoelen te behalen. Voor een groot deel van de Natura 2000-gebieden in Brabant blijft het behalen van de doelen buiten bereik wanneer alleen wordt uitgegaan van het bestaande pakket aan herstel- en beheermaatregelen. De Rijksoverheid heeft onlangs een kamerbrief gestuurd waarin een pakket aan maatregelen voor natuurherstel en vermindering stikstofemissie is aangekondigd. Veel van deze maatregelen vereisen nog verdere uitwerking (op generiek en/of gebiedsniveau), het is nu nog niet mogelijk om in te schatten of dit pakket aan maatregelen voldoende is om in alle Natura 2000-gebieden tot herstel te komen. 

Brabant werkt daarnaast aan aanvullende maatregelen die nodig zijn om zowel de stikstofdepositie verder te reduceren als het natuurherstel te versterken. Gedeputeerde Staten hebben daarom eind 2024 aanvullende bronmaatregelen vastgesteld in de Brabantse Ontwikkelaanpak Stikstof (BOS 2.0). Daarnaast zijn op 11 februari 2025 de Pakketten van maatregelen en onderzoeken vanuit de NDA’s vastgesteld, waarin per Natura 2000-gebied een samenhangend pakket van herstelmaatregelen is opgenomen. De aanvullende natuurherstelmaatregelen landen grotendeels in de Aanpak Landelijk Gebied (ALG). De natuurherstelmaatregelen worden versneld uitgevoerd.

Indicator:

• In 2030 is in Brabant 13.000 ha nieuw bos aangelegd t.o.v. 2020. 
• In 2030 is ca. 20.000 ha bos op de zandgronden omgevormd naar vitaal bos (revitalisering van bestaande bossen) t.o.v. 2020. 

De ambitie voor nieuwe en gezonde bossen is fors en de beschikbare middelen daarvoor vooralsnog ontoereikend. De onderstaande indicatoren zijn daarom eerder aangepast naar reële hectaren op basis van te verwachten beschikbare middelen. Onderdeel van de ambitie is om aanvullende middelen te vinden door actief te zoeken naar nationale middelen en Europese fondsen en door de ambitie mee te koppelen met andere opgaven zoals woningbouw, energietransitie en circulaire economie. Met het toekennen van extra middelen via de Perspectiefnota 2025 en de toegekende Rijksmiddelen voor bosrevitalisering in het kader van de koplopersprojecten No-regret en voor boscompensatie in het kader van de 2e fase Landelijk Programma Natuur worden momenteel forse stappen gezet. Voor de lange termijn zijn de beschikbare middelen voor bosuitbreiding en bosrevitalisering vooralsnog onvoldoende om gestelde doelen te kunnen bereiken.

Indicator:

• In 2030 is de stand van de populaties kwetsbare en bedreigde planten en dieren minimaal behouden t.o.v. 2022.

De biodiversiteit staat onder druk ook buiten de N2000-gebieden. Maatregelen zijn erop gericht om kwetsbare soorten te behouden, maar het resultaat daarvan is met name mede afhankelijk van de mate waarin de transities naar een duurzame landbouw en energievoorziening en naar een natuurinclusieve samenleving effect sorteren.

Indicator:

• In 2030 is de emissie en depositie van stikstof in Noord-Brabant afgenomen tot een niveau zoals in het kader van het NPLG tussen rijk en provincie is overeengekomen. 

Op 7 oktober 2025 heeft het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu de nieuwe stikstofdepositiecijfers voor Natura 2000-gebieden gepubliceerd. Via de Statenmededeling Actualisatie stikstofcijfers 2025 bent u geïnformeerd over deze actualisatie van de landelijke monitoringscijfers.  

Uit de nieuwe stikstofcijfers blijkt dat het percentage stikstofgevoelige habitats in de 17 Natura 2000-gebieden met een depositie onder de Kritische depositiewaarde is gestegen van ongeveer 10% in 2022 naar ongeveer 11% in 2023. Dit betekent dat in 2023 voor circa 1.400 hectare de stikstofdepositie onder de Kritische depositiewaarde lag, terwijl dit voor circa 11.000 hectare niet het geval was. De prognose is dat het percentage stijgt naar circa 17% in 2030. Daarmee blijft ongeveer 83% van het stikstofgevoelige oppervlakte overbelast met stikstof. Wij verwachten de volgende actualisatie van de landelijke stikstofcijfers van het RIVM met u in het najaar van 2026 te kunnen delen.

Indicator:

• In 2030 is er een gedeelde basis voor een 'Natuurinclusief Brabant' en wordt natuurinclusiviteit aantoonbaar toegepast binnen relevante provinciale programma’s en samenwerkingen.
• In 2030 is er een positieve trend voor biodiversiteit in het stedelijk gebied

In 2025 hebben Gedeputeerde Staten de Agenda Natuurinclusief Brabant vastgesteld. Hiermee is een gedeelde basis gelegd voor een natuurinclusief Brabant. De Agenda werkt natuurinclusiviteit uit over tien maatschappelijke domeinen en positioneert natuurinclusiviteit niet als een apart thema, maar als een integrerend principe binnen bestaande provinciale programma’s en samenwerkingen. 

In 2026 richt de inzet zich op het verder laten landen van natuurinclusief denken en handelen binnen de provinciale organisatie en in de samenwerking met Brabantse partners. Daarmee werken we eraan dat natuur steeds vanzelfsprekender wordt meegewogen bij maatschappelijke, ruimtelijke en economische opgaven.

Indicator:

• In 2050 bestaat minimaal 10% van het landelijk gebied uit groenblauwe dooradering 

In samenwerking met gemeenten, waterschappen, agrarische collectieven en het coördinatiepunt landschapsbeheer stimuleren we particuliere initiatiefnemers in het buitengebied om landschapselementen te herstellen of aan te leggen, en ondersteunen waar mogelijk het beheer daarvan. Met de openstelling van de vernieuwde Stila-2.0 regeling per januari 2026 is het instrumentarium verder uitgebreid.

Indicator:

• In 2030 is het aantal vierkante meters groen per gemeente in de bebouwde kom (met 5%) toegenomen ten opzichte van 2023. 

Natuur en groen in de (directe) omgeving van de Brabanders draagt bij aan welzijn, welvaart, gezondheid, klimaatadaptatie en biodiversiteit. Het realiseren van meer groen in de directe omgeving doen we nadrukkelijk in samenwerking met anderen. Daarom stimuleren we dat meer Brabanders én organisaties meedoen om meer groen in de omgeving te creëren. We hebben hiervoor subsidieregelingen zoals Schoolpleinen van de Toekomst en het Buurtnatuur- en buurtwaterfonds. De regeling Schoolpleinen van de Toekomst bereikte in 2026 al in de eerste week van openstelling het subsidieplafond van 250.000 euro. Daarnaast ondersteunen we initiatiefnemers van innovatieve vergroeningsprojecten.

Indicator:

• Behoud van het aantal actieve ‘groene’ vrijwilligers 

Groene vrijwilligers leveren een belangrijke bijdrage aan het beheer, behoud en de beleving van natuur en landschap. De gezamenlijke inzet van de groene vrijwilligers is een belangrijke maat voor de betrokkenheid van de Brabanders bij de natuur en vertegenwoordigt een enorme inbreng aan expertise, kennis en tijd. Vergrijzing en eenzijdige opbouw van het bestand vormen daarbij een uitdaging. Daarom werkt de provincie samen met de grotere Brabantse natuurorganisaties aan de werving van nieuwe, groene vrijwilligers om de omvang op peil te kunnen houden.

Indicator: 

• emissie ZZS: Top 3 van ZZS die het meest voorkomen bij bedrijven die onder provinciaal gezag vallen, namelijk; Lood, Nikkel en Cadmium, daalt.

De emissie naar riool is in het algemeen afgenomen sinds 2000. De emissie naar lucht wisselt sterk over de jaren heen. 
Bedrijven zijn sinds 1 januari 2025 verplicht gegevens over ZZS-emissies zelf in een nieuwe nationale database te zetten. Deze database wordt nu geëvalueerd en wordt naar verwachting in 2027 openbaar. Pas dan kunnen we de cijfers duiden, vergelijken en gebruiken voor toezicht, vergunningverlening en beleidsontwikkeling.

Indicator: 

• WHO-advieswaarde PM10 van 15 µg/m3 en NO2 van 10 µg/m3 in 2030 in Brabant 
• WHO-advieswaarde PM2,5 van 5 µg/m3 in 2040 in Brabant 
  (Monitor RIVM: Luchtkwaliteit: [GIK] Dashboard Gezondheid 2024)

Voor 2030 berekent het RIVM wat op basis van het effect van het vastgestelde beleid de concentraties worden (prognose). Volgens het scenario met de aanvullende maatregelen waaronder de SLA-maatregelen (VES) is in 2030 de gemiddelde blootstelling (in ug/m³) voor NO₂ 10,3 en voor PM_2,5 7,5 (RIVM, 2024). PM₁₀ is niet berekend.

Indicator: 

• Afname van het percentage Brabanders die ernstige hinder ondervinden door geluid.

In 2024 geeft 17% (2020 was 25%) van de Brabanders aan ernstige hinder te ondervinden van m.n. scooters/brommers, verkeer en buren. In 2027 vindt actualisatie plaats. Met het uitvoeren van saneringsprojecten zal het percentage afnemen.

Indicator: 

• aantal bestaande overlast situaties geur neemt af of blijft gelijk (van bedrijven onder provinciaal bevoegd gezag)

Vorige jaren was sprake van een daling, maar in 2025 is het aantal klachten toegenomen (zie hieronder).

Indicator:

• De kwaliteit van de uitvoering van VTH voldoet aan de kaders van landelijke wetgeving;
• Bij het opstellen van de provinciale beleidskaders en uitvoeringsagenda’s voor o.a. Natuur, Water, Milieu, Energie, Landbouw en Voedsel wordt bewust bezien of en hoe beschikbare VTH-instrumenten ingezet kunnen worden om een bijdrage te leveren aan het bereiken van een beleidsdoel.

De Zuidelijke Rekenkamer heeft een opvolgingsonderzoek uitgevoerd naar de uitvoering van de aanbevelingen uit het VTH-onderzoek uit 2020. Deze aanbevelingen hadden betrekking op onder meer VTH-processen, de koppeling tussen beleid en uitvoering en de informatievoorziening. Het bestuurlijk rapport van juli 2026 bevat nieuwe aanbevelingen op het gebied van informatievoorziening, de beleidscyclus en publiekscommunicatie. De bestuurlijke behandeling en besluitvorming door Provinciale Staten vinden plaats in de tweede helft van 2026.

Een belangrijk aandachtspunt is de verbinding tussen beleid en uitvoering. Om deze te versterken, wordt per milieuthema geanalyseerd hoe de beleidscyclus momenteel is ingericht en waar verbeteringen mogelijk zijn.

Daarbij sluiten we zoveel mogelijk aan bij bestaande trajecten, zoals Sturen met Kaders, de jaarlijkse opdrachtverstrekking aan de omgevingsdiensten en de verdere implementatie van de regionale beleidscyclus, inclusief outcomegericht werken, in samenwerking met IPO en VNG.