Programma 3 Water en bodem

Indicatoren:

• De grondwatervoorraad is op orde en stabiel op termijn: Grondwaterstand en stijghoogte in de grondwaterlichamen voldoet aan de norm (uiterlijk 2027 moeten beide grondwaterlichamen voldoen, 1 voldoet momenteel niet).
• Voldoende grondwater voor de natuur: Areaal natte natuurparels dat niet langer verdroogd is (uiterlijk 2027 is 12.000 ha NNP niet langer verdroogd).
• Voldoende (grond)water voor de bereiding van drinkwater voor openbare drinkwatervoorziening (gehele verzorgingsgebied kan zonder problemen worden bediend).

Op basis van de huidige toestand van het grondwatersysteem (diepe grondwaterlichaam Maas Slenk diep en ondiepe grondwaterlichaam Zand Maas) en de aanhoudende verdroging is het niet aannemelijk dat alle doelstellingen voor voldoende water voor natte natuur in 2027 worden gehaald.

De drinkwatervoorziening is momenteel gegarandeerd, maar met de verwachte toename van de drinkwaterbehoefte door groei van economie, bevolking en door klimaatverandering komt deze, zonder aanvullende maatregelen (aanvullende bronnen, (drink)waterbesparing) verder onder druk te staan.

Indicatoren:

Basis op orde: alle oppervlaktewateren en het grondwater voldoen aan de doelstellingen van de Kaderrichtlijn Water in 2027. (bevat verplichte indicator BBV: % van de waterlichamen met een goede ecologische kwaliteit) 

• Alle fysische, biologische en chemische parameters zijn op orde voor zowel de KRW-oppervlaktewateren als de overige oppervlaktewateren. 
• Het grondwaterlichaam verkeert in een goede chemische (grondwater)toestand; 
• Er vindt geen trendmatige achteruitgang van de (grond)- waterkwaliteit plaats 

Verminderde inbreng stoffen: 

• De inbreng van antropogene stoffen en stoffen die expliciet in de KRW genoemd zijn wordt voorkomen en beperkt. Dit geldt voor alle gevaarlijke stoffen, ook als er momenteel nog geen waternormen voor zijn, zoals voor PFAS, bestrijdingsmiddelen, medicijnresten en plastics. 

Grondwater voor menselijke consumptie is blijvend beschermd:

• Bronnen openbare drinkwaterwinningen zijn op orde. 

Deze indicatoren dragen bij aan de provinciale doelstelling om ‘3 gezonde levensjaren erbij voor iedere Brabander’. 

De waterkwaliteit voldoet op veel locaties nog niet aan alle wettelijke normen. Samen met de waterschappen De Dommel, Aa en Maas en Brabantse Delta voeren we de KRW-impuls Brabant uit: een pakket aanvullende maatregelen om de waterkwaliteit verder te verbeteren, bovenop de bestaande inzet voor de KRW. De opgave is groter dan de huidige maatregelen kunnen oplossen. Het is zeer waarschijnlijk dat Nederland – en ook Noord-Brabant – in 2027 nog niet aan alle KRW-doelen voldoet.

De resultaten van de meetronde grondwaterkwaliteit in 2024 laat zien dat de aanwezigheid van milieuvreemde stoffen in het grondwater nog steeds hoog is. In bijna alle meetpunten worden één of meer milieuvreemde stoffen aangetroffen, waarvan de grootste normoverschrijdingen gevonden worden in de stofgroepen bestrijdingsmiddelen en PFAS.

De huidige monitoringsgegevens laten zien dat PFAS breed worden aangetroffen in het grondwater. Naar verwachting voldoet de algemene chemische toestand van het grondwater in Noord-Brabant in 2027 niet aan de Europese normen voor PFAS die vanaf 2027 gaan gelden voor de KRW en de grondwaterrichtlijn.

Indicatoren:

Brabant is beschermd tegen overstromingen en biedt Ruimte voor de rivier: 

• Het percentage rivierenlandschap waar sprake is van sterke dijken in combinatie met een uitbreiding van de afvoercapaciteit. 
• De regionale keringen zijn veilig. (100% voldoet aan de norm). 

De versterking van de dijken valt onder het Hoogwaterbeschermingsprogramma. Dit programma kent een planning tot 2050 om alle dijkversterkingsopgaven te realiseren. Binnen de lopende projecten, allen langs de Maas, wordt in Meanderende Maas rivierverruiming gerealiseerd. In de projecten Oeffelt, Lob van Gennep, Lith-Bokhoven, Howabo, WAD (Wilhelminakanaal, Amertak, Dongen) en Moerdijk-Drimmelen is rivierverruiming onderdeel van de verkenning en planuitwerking. De verwachting is dat door klimaatverandering de piekafvoeren van de rivieren toenemen waardoor er ook na 2050 een hoogwaterbeschermingsopgave blijft. Vanuit het voorzorgsprincipe worden vanuit het programma Ruimte voor de Rivier 2.0 dit jaar reserveringsgebieden aangewezen voor toekomstige rivierverruiming. In Noord-Brabant gaat het om een nieuw gebied in de gemeente Altena en bestaande reserveringsgebieden in de gemeenten ‘s Hertogenbosch en Land van Cuijk.

Alle verbeteropgaven voor de regionale keringen, die uit de laatste toetsronde uit 2019 voor voren zijn gekomen, zijn gerealiseerd. Op dit moment wordt de volgende toetsronde voor de regionale keringen voorbereid.

Indicatoren: 

In de agrarische beïnvloedingsgebieden rondom de prioritaire N2000 gebieden en natte natuurparels, in de voedingsgebieden voor strategische grondwatervoorraden, grondwaterbeschermingsgebieden en gebieden met verhoogd risico op uitspoeling van nitraat en afspoeling van fosfaat is de bodem vitaal en worden de normen voor de Kaderrichtlijn Water en Nitraatrichtlijn gehaald: 

• de sponswerking voor water en voedingsstoffen is op orde: verliezen van voedingsstoffen naar het grond- en oppervlakte- water zijn minimaal en er is geen sprake meer van verdichting, zodat regenwater kan infiltreren;
• het gehalte aan organische stof is op zodanig niveau dat een gevarieerd bodemleven mogelijk is en meststoffen en water worden gebonden;
  Streven: 100% van de landbouwbodems in 2050 vitaal, gekoppeld aan klimaat adaptieve inrichting en gebruik. 

Ecologische principes nemen een centrale plaats in de agrarische bedrijfsvoering in:

• het aantal praktiserende boeren neemt toe. 

Deze indicatoren dragen via een verbeterde (grond)waterkwaliteit bij aan de provinciale doelstelling van ‘3 gezonde levensjaren erbij voor iedere Brabander’. 

Voor bodemvitaliteit zijn nog geen breed geaccepteerde normen beschikbaar waarmee de ontwikkeling van bodemgezondheid eenduidig kan worden vastgesteld. Daarnaast vergt herstel van bodemvitaliteit een meerjarige inzet en worden effecten pas na verloop van tijd zichtbaar. Hierdoor kan op dit moment nog onvoldoende worden vastgesteld of de doelstelling volledig op koers ligt. Om die reden is de doelstelling als oranje beoordeeld.

In oktober 2025 is door het Europees Parlement positief gestemd over de implementatie van de EU-Richtlijn Bodemmonitoring en Veerkracht (kortweg de Richtlijn Bodemmonitoring). De richtlijn verplicht alle Europese lidstaten een geharmoniseerd monitoringsysteem op te zetten voor bodemgezondheid. Met als doel in 2050 alle bodems in Europa gezond te krijgen. Elke lidstaat heeft tot 1 december 2028 om de Europese wetgeving te vertalen naar nationale wetgeving. In 2030 moet de eerste monitoringsronde uitgevoerd zijn.

Indicator:

• Brabant heeft in 2050 een klimaatbestendige en waterrobuuste inrichting: Brabant wordt klimaatbestendig en waterrobuust ingericht op basis van de leidende principes uit dit RWP. (100% in 2050)

Op de korte termijn liggen we op koers met de uitvoering van voorgenomen projecten. Op de lange termijn is het bereiken van het 2050 doel onzekerder. De klimaatverandering gaat sneller dan we verwachtten, zie de klimaatscenario’s KNMI 2023.