Programma 1 Bestuur en veiligheid

Het realiseren van beleidsdoelstellingen vraagt om slagvaardig bestuurlijk handelen, met oog voor democratische legitimiteit en effectieve samenwerking. De provincie houdt toezicht op de rechtmatige uitvoering van taken door gemeenten, waterschappen en gemeenschappelijke regelingen. Daarnaast versterkt zij de weerbaarheid van Brabantse overheden en werkt zij zelf volgens de Brabantse norm voor een weerbare overheid. Samen met partners zet de provincie zich in voor gezondheid en brede welvaart. Voor gezondheid ligt de nadruk op het beschermen en bevorderen van een gezonde leefomgeving. Brede welvaart wordt gebruikt als maatstaf om verder te kijken dan economische groei, met aandacht voor de kwaliteit van leven in het hier en nu, én voor de effecten op toekomstige generaties en op leven elders.

Slagvaardig, democratisch en rechtmatig bestuur

Brabantmakers viert in 2026 zijn eerste jaar en heeft zich ontwikkeld tot een platform dat professionals, bestuurders en volksvertegenwoordigers verbindt rond praktijkvraagstukken. Op 2 oktober 2026 organiseert Brabantmakers samen met de Vereniging Brabantse Gemeenten (VBG) de Gemeentemiddag voor (nieuwe) decentrale bestuurders.

Na vaststelling van de participatieverordening (op 3 juli 2026) opent een loket voor maatschappelijke initiatieven, dat initiatiefnemers begeleidt en doorverwijst. Hiervoor wordt de organisatie versterkt. Ook start een pilot voor een Brabants Mediafonds ter ondersteuning van onafhankelijke journalistiek in de vorm van een subsidieregeling. De openstelling van de regeling wordt in de tweede helft van 2026 voorbereid.

De provincie werkt intensief samen met gemeenten en regio’s via bestuurlijke overleggen en ontwikkelagenda’s. In 2026 ligt de focus op versterking van regionale samenwerking, o.a. rond Brainport. Een onderzoek naar deze samenwerking volgt eind 2026. Verder wordt gewerkt aan een nieuwe agenda voor BrabantStad/MidStad.

Onze zienswijze op de herindeling tot samenvoeging van de gemeenten Best en Oirschot hebben wij vastgesteld. Deze hebben wij u, vergezeld van een Statenmededeling, ter kennisname aangeboden. Vervolgens is onze zienswijze, samen met het door de beide gemeenteraden vastgestelde herindelingsadvies, naar de minister van BZK gezonden. De minister werkt nu aan een herindelingswet met als doel de herindeling per 1 januari 2028 te effectueren.

Alle Brabantse gemeenten hebben voor begrotingsjaar 2026 repressief toezicht. De Voorjaarsnota van het nieuwe kabinet Jetten en de meicirculaire 2026 gemeentefonds geeft gemeenten nog geen oplossing in de brede discussie over de balans tussen taken & middelen. Er blijft aanhoudende financiële onzekerheid nu de inschatting bestaat dat vanaf 2028 een nieuw ravijnjaar ontstaat, ook vanwege onzekerheden over de financiering van Jeugdzorg en Wmo. Daarom is het voor gemeenten een uitdaging ook een sluitende meerjarenbegroting op te stellen. Op 8 juni 2026 is een geactualiseerd Gemeenschappelijk Financieel Toezichtkader 2026 gemeenten (GTK) vastgesteld in samenwerking met alle provincies. Doel hiervan is het meer uniform toepassen van het financieel toezicht. De huisvesting van vergunninghouders staat onverminderd onder druk.

Veilig en weerbaar bestuur

In samenwerking met de beide RIEC's en andere partners is de Brabantse norm weerbare overheid geactualiseerd, naar een versie 2.0. Deze is voorzien van een handelingskader om gemeenten daarmee nog beter te faciliteren. Zowel bestuurlijk als ambtelijk zijn we nauw betrokken bij de steeds concreter wordende ontwikkeling van een Risk Factory binnen de Veiligheidsregio Brabant-

Noord. Eveneens zijn we betrokken bij het aanstaande evaluatietraject van de Risk Factory

Midden-West-Brabant. Tijdens de Dutch Design Week in oktober 2025 is Brabant op de Radar gelanceerd, inclusief het meldspel. Er wordt dit voorjaar een nieuwe ‘piek’ van aandacht gecreëerd via de Landelijke Week tegen Ondermijning. Verder zijn middelen vrijgemaakt om het meldspel kosteloos beschikbaar te stellen aan de eerste tien gemeenten die dit willen inzetten. In het spel worden spelers uitgedaagd om signalen te herkennen en te oefenen met lastige keuzes.

De aanpak van vitale vakantieparken is bestendig voortgezet. Net als genoemde Brabantse norm is ook de Risicotaxatietool bedrijventerreinen geactualiseerd en hiervoor wordt een masterclass georganiseerd. Dit naast de gesprekken met gemeenten hierover. Ten aanzien van SSiB bezien we hoe te komen tot een verbeterde governance, scherpte op en draagvlak voor de ambities en prioriteiten voor de handhaving in het buitengebied.

Gezondheid

Gezondheid krijgt een steeds stevigere plek binnen het provinciale beleid. De afgelopen jaren zijn belangrijke stappen gezet om gezondheid structureel mee te nemen in beleidskeuzes op het gebied van leefomgeving, landbouw, natuur, water, mobiliteit, klimaat en brede welvaart.

Door gezondheid expliciet en consequent te verankeren in ons beleid werken wij aan een Brabant waarin iedereen gelijke kansen heeft op een gezond leven. Daarbij hanteren wij steeds nadrukkelijker het principe van Health in All Policies (HiAP): gezondheid wordt meegenomen in alle beleidsterreinen waarop de provincie actief is. Daarbij richten wij ons op de factoren waarop de provincie daadwerkelijk verschil kan maken, zoals een gezonde leefomgeving, schone lucht, voldoende groen en een aantrekkelijk woon- en leefklimaat.

Het Brabantse Model Positieve Gezondheid is verder toegepast als kader voor integraal gezondheidsbeleid. Hierdoor worden gezondheidskansen en gezondheidsrisico's steeds vaker vroegtijdig zichtbaar en meegewogen in beleidskeuzes.

Ook op complexe dossiers blijven wij actief. De gezondheidsrisico's rond geitenhouderijen, de mogelijke effecten van gewasbeschermingsmiddelen en de maatschappelijke gevolgen van zoönosen als Q-koorts en corona vragen om blijvende aandacht, kennisontwikkeling en samenwerking met partners.

De voortgang van het afgelopen jaar laat zien dat de ingezette koers werkt. Tegelijkertijd zijn wij er nog niet. Het versterken van gezondheid en het verkleinen van gezondheidsverschillen vragen om een lange adem. Daarom blijven wij investeren in een gezonde leefomgeving en een samenhangende aanpak die op termijn bijdraagt aan een gezonder Brabant.

Brede Welvaart

Met de uitvoeringsagenda Brede Welvaart heeft de provincie Noord-Brabant de beweging ingezet om brede welvaart steeds nadrukkelijker te verankeren in beleid, uitvoering en samenwerking. Het doel is om bewuste en transparante keuzes te maken in situaties waarin belangen, opgaven en schaarste samenkomen. De afgelopen periode zijn daarin belangrijke stappen gezet. Brede welvaart wordt beter zichtbaar in monitoring, vindt steeds vaker zijn weg naar beleidsprocessen en biedt een gezamenlijk perspectief om maatschappelijke opgaven in samenhang te bekijken.

Tegelijkertijd laat de uitvoering zien dat het integreren van brede welvaart in de dagelijkse beleidspraktijk een leer- en ontwikkelproces is. Het vraagt om nieuwe manieren van denken, samenwerken en afwegen, waarbij over de grenzen van beleidsdomeinen heen wordt gekeken.

Het in de praktijk zichtbaar maken van samenhang, afhankelijkheden, synergieën en afruilen tussen opgaven blijkt complex en kost tijd. Ook vraagt het om het ontwikkelen van passende instrumenten, kennis en werkwijzen die beleidsmakers ondersteunen bij integrale besluitvorming.

De koers staat en de beweging is ingezet.

Financieel toezicht:

• Een groot deel van de Brabantse gemeenten presenteert in de meerjarenbegroting tekorten. Oorzaak hiervan is de daling van het gemeentefonds vanaf 2028 vanwege de herijking van het gemeentefonds, en de onzekerheden in de financiering van jeugdzorg en Wmo. Dit kan invloed hebben op de uitvoering en intensiteit van financieel toezicht op de begroting 2027 en latere jaren.

Huisvesting Vergunninghouders:

• Het wetgevingsproces rondom het voorgenomen verbod op voorrang bij sociale huur en de wijziging van de Huisvestingswet 2014 is nog niet afgerond. De uiteindelijke vorm en ingangsdatum zijn onzeker.
• De ontwikkeling van de landelijke instroom kan invloed hebben op toekomstige taakstellingen.
• De effectiviteit en snelheid van alternatieve huisvestingsvormen (zoals flexwoningen, kamergewijze verhuur, woningdelen/splitsen) zijn bepalend voor de uitvoerbaarheid van de taakstelling.
  

Nieuwe wettelijke taken

• De implementatie van de Wet versterking regie volkshuisvesting kan in de opstartfase leiden tot aanvullende afstemmingsvraagstukken binnen het toezichtdomein. In het provinciefonds worden middelen toegevoegd voor de invoering en uitvoering van deze nieuwe taak.
• De invoering van de Wet stelsel openbare bibliotheekvoorzieningen is naar verwachting van kracht vanaf 2027. In 2026 is gestart met de voorbereiding van de nieuwe toezichttaak. In het provinciefonds wordt naar verwachting circa € 50k toegevoegd voor uitvoering van deze nieuwe taak.
• De samenloop van bestaande toezichttaken en nieuwe wettelijke toezichttaken kan leiden tot een toenemende druk op de beschikbare personele en financiële capaciteit.