Programma 1 Bestuur en veiligheid

Werken aan een toekomstbestendig bestuur

In navolging van het door Provinciale Staten vastgestelde Beleidskader Toekomstbestendig Bestuur (8 maart 2024) is op 29 oktober 2024 de Uitvoeringsagenda Toekomstbestendig Bestuur vastgesteld. Het laat zien hoe wij in de periode 2024-2027 samen met de medeoverheden werken aan een toekomstbestendig openbaar bestuur in Brabant. Het doel is helder: inwoners, bedrijven en maatschappelijke instellingen moeten kunnen vertrouwen op een slagvaardig, democratisch, rechtmatig en een veilig en weerbaar bestuur.

In 2027 bereiden we een actualisatie van de uitvoeringsagenda voor. De huidige agenda loopt immers tot en met 2027. Uitgangspunt daarbij vormen de afspraken zoals die zullen worden opgenomen in het nieuwe provinciale bestuursakkoord voor de periode 2027-2030 en voor zover ze uiteraard raken aan toekomstbestendig bestuur.

Slagvaardig, democratisch en rechtmatig bestuur

We werken langs drie pijlers die samen moeten zorgen voor een sterker openbaar bestuur. Slagvaardig bestuur richt zich op het vergroten van de bestuurs- en realisatiekracht van overheden zodat zij maatschappelijke opgaven efficiënt, effectief en in samenwerking aanpakken, onder meer via regionale samenwerking, kennisdeling en ondersteuning van gemeenten. Democratisch bestuur focust op het versterken van de democratische legitimiteit en het vertrouwen, door inwoners (en met name jongeren) eerder en beter te betrekken, participatie structureel te verbeteren en democratische instrumenten toegankelijker te maken. Rechtmatig bestuur draait om het borgen van een correcte uitvoering van wettelijke taken, waarbij de provincie via modern, risicogericht en dialogisch interbestuurlijk toezicht zorgt dat gemeenten en andere overheden financieel gezond, transparant en conform wet- en regelgeving opereren, zodat burgers op een betrouwbare overheid kunnen vertrouwen.

Veilig en weerbaar bestuur

We dragen actief bij aan oplossingen ter vergroting van de bestuurlijke en maatschappelijke weerbaarheid in de strijd tegen de ondermijnende criminaliteit. De aanpak van ondermijning is topprioriteit op alle niveaus, van lokaal tot landelijk. Voor een veilig en weerbaar Brabant is een structurele en langdurige aanpak noodzakelijk, gebaseerd op sterke overheden en weerbare maatschappelijke partners. Preventie en vroegtijdige signalering zijn daarbij essentieel om de invloed van ondermijnende criminaliteit te beperken en kwetsbare personen, organisaties en sectoren te beschermen. Ondermijnende criminaliteit tast het functioneren van het openbaar bestuur, de veiligheid en het vertrouwen in de samenleving aan en vraagt daarom om een blijvende, gezamenlijke inzet. Vanuit die verantwoordelijkheid vervult de provincie een actieve rol als aanjager, verbinder en ondersteuner van de Brabant-brede aanpak.

Brede Welvaart en gezondheid

Wij besteden aandacht aan brede welvaart, want het is noodzakelijk om verder te kijken dan alleen economische groei. Brede welvaart gaat ook over welzijn, een schone leefomgeving, goed onderwijs, sociale verbondenheid en toekomstperspectief. In de afgelopen jaren hebben we stappen gezet om deze brede kijk centraal te stellen in het beleid. Daarmee dragen we bij aan een duurzame en veerkrachtige samenleving voor alle Brabanders: nu en in de toekomst.
Door brede welvaart te meten, te monitoren en als uitgangspunt te nemen in beleidskeuzes, kan de provincie beter inspelen op maatschappelijke uitdagingen zoals vergrijzing, klimaatverandering, digitalisering en kansenongelijkheid. Het doel is om de leefkwaliteit van inwoners te versterken in het hier en nu, voor toekomstige generaties en voor mensen elders.
Daarnaast werkt elk begrotingsprogramma mee aan het realiseren van drie extra gezonde levensjaren voor iedere Brabander tegen 2030. Ieder jaar wordt gerapporteerd over de vastgestelde gezondheidsindicator per begrotingsprogramma.
Zo krijgen zowel brede welvaart als gezondheid een plek in alle provinciale programma’s en komt het integrale karakter van deze thema’s duidelijk terug in de begroting.

•    Beleidskader Toekomstbestendig bestuur
•    Beleidskader gezondheid 2021 – 2030 
•    Uitvoeringsagenda Toekomstbestendig bestuur
•    Uitvoeringsagenda Gezondheid
•    Uitvoeringsagenda Brede welvaart 
•    (Rijks) Beleidskader gemeentelijk herindeling 2018 
•    Beleidsregel Wet Bibob Noord-Brabant 2018 (Wet bevordering integriteitsbeoordelingen door het openbaar bestuur) 
•    Beleidskader ontheffing verboden handelingen 2018 
•    Beleidsregel gemeenschappelijk financieel toezichtkader gemeenten en GR-en 
•    Verordening systematische toezichtinformatie Noord-Brabant 
•    Algemeen (Rijks) beleidskader indeplaatsstelling bij taakverwaarlozing en schorsing/vernietiging. 

Voor het realiseren van de doelstellingen uit dit begrotingsprogramma worden onderstaande verbonden partijen ingezet: 
•    Interprovinciaal Overleg (IPO) 
•    INPA Huis van de Nederlandse Provincies 
•    Zuidelijke Rekenkamer 
Nadere informatie over verbonden partijen staat in de paragraaf Verbonden partijen. 

Huisvesting vergunninghouders

• De druk op gemeenten om vergunninghouders tijdig te huisvesten blijft hoog als gevolg van de aanhoudende krapte op de woningmarkt. Hierdoor bestaat het risico dat meer gemeenten achterstanden oplopen bij het realiseren van de taakstelling.
• Gemeenten worden vanuit verschillende betrokken partijen aangesproken op het versnellen van de huisvesting van vergunninghouders. Dit kan leiden tot een toenemende behoefte aan bestuurlijke afstemming en toezicht.
• De ontwikkeling van de instroom van vergunninghouders en de hoogte van toekomstige taakstellingen blijven onzeker en zijn mede afhankelijk van landelijke en internationale ontwikkelingen.

Financieel toezicht

Alle Brabantse gemeenten hebben voor begrotingsjaar 2026 repressief toezicht. Voor de jaren 2027 en verder presenteert een groot deel van de Brabantse gemeenten in de meerjarenbegroting tekorten.  De Voorjaarsnota van het kabinet Jetten en de meicirculaire 2026 gemeentefonds geeft gemeenten geen oplossing in de brede discussie over de balans tussen taken & middelen. Er blijft aanhoudende financiële onzekerheid nu de inschatting bestaat dat vanaf 2028 een nieuw ravijnjaar ontstaat, ook vanwege onzekerheden over de financiering van Jeugdzorg en Wmo. Het blijft daarom voor gemeenten een uitdaging om ook een sluitende meerjarenbegroting op te stellen. Dit kan invloed hebben op de uitvoering en intensiteit van financieel toezicht op de begroting 2027.

Informatie en archiefbeheer

De Eerste Kamer heeft de nieuwe Archiefwet op 12 mei 2026 aangenomen. Daarmee treedt het wetsvoorstel in werking per 1 januari 2027. De gevolgen daarvan voor het IBT zullen zich met name vanaf 2027 en verder doen gelden. Mede naar aanleiding van de wet gaat het IBT-themaonderzoeken en kennisbijeenkomsten organiseren, alsmede de manier waarop toezicht wordt uitgeoefend aanpassen.

Overige

1. De invoering van de Wet versterking regie op de volkshuisvesting leidt naar verwachting tot uitbreiding van de toezichttaken van de provincie. De gevolgen voor capaciteit, werkwijzen en toezichtinstrumentarium worden momenteel nader onderzocht.
2. De invoering van de Wet stelsel openbare bibliotheekvoorzieningen is naar verwachting van kracht vanaf 2027. In 2026 is gestart met de voorbereiding van de nieuwe IBT-taak.
3. De samenloop van bestaande toezichttaken en nieuwe wettelijke toezichttaken kan leiden tot een toenemende druk op de beschikbare personele en financiële capaciteit.

Lasten 

De raming van de programmalasten voor 2027 ten opzichte van 2026 is € 2,1 mln. lager. Dit wordt door het volgende verklaard.

Er is in 2025 € 1,95 mln. van het Rijk ontvangen om de provinciale regietafels (PRT's) te versterken in onder meer hun nieuwe taak, ten aanzien van de verdeling van de opvangplekken in het kader van de Spreidingswet. Deze middelen zijn in 2026 besteed, hierdoor is de raming in 2027 € 1,95 mln. lager.

Baten 

Bij de baten zijn geen significante verschillen tussen de raming voor 2027 en de raming voor 2026.