Programma 1 Bestuur en veiligheid

Het realiseren van beleidsdoelstellingen vraagt om slagvaardig bestuurlijk handelen, recht doen aan de democratie en goede samenwerking. De provincie houdt toezicht op de rechtmatige uitvoering van taken door gemeenten, waterschappen en gemeenschappelijke regelingen, draagt bij aan weerbare Brabantse overheden en werkt ook zelf volgens de Brabantse norm weerbare overheid. Daarnaast werkt de provincie, samen met partners, aan gezondheid en brede welvaart. Voor gezondheid richt de provincie zich vooral op het beschermen en bevorderen van een gezonde leefomgeving. Brede welvaart gebruikt de provincie als maatstaf om verder te kijken dan economische groei en ook aandacht te hebben voor de kwaliteit van leven hier en nu en naar de gevolgen voor toekomstige generaties en voor mensen elders.

Slagvaardig, democratisch en rechtmatig bestuur

In 2025 vond de lancering van Brabantmakers plaats, het nieuwe platform dat professionals in het Brabantse openbaar bestuur verbindt aan praktijkgerichte vraagstukken. Dit jaar staat in het teken van het verder uitbouwen van het platform. Daarbij wordt aangehaakt bij actuele onderwerpen zoals ‘professioneel formeren’ (in het licht van de gemeenteraadsverkiezingen van maart 2026) en (jongeren-) participatie.

Stond 2025 nog in het teken van de eerste gedachtenvorming rondom de nieuwe participatieverordening, nu kunnen we constateren dat het ontwerp van deze verordening klaar is. Juist gelet op de zorgvuldigheid van het proces is de inhoud van de verordening afgestemd met inwoners en (maatschappelijke) instellingen maar ook interne afstemming heeft plaatsgevonden. Dit vooruitlopend aan de bepalingen in de participatieverordening waaraan we als provinciale organisatie gehouden zijn na inwerkingtreding van die verordening. Het streven is de participatieverordening op 3 juli 2026 ter besluitvorming aan PS voor te leggen.

In de eerste helft van 2026 zullen wij onze zienswijze op de herindeling tot samenvoeging van de gemeenten Best en Oirschot vaststellen en deze, samen met het door de beide gemeenteraden vastgestelde herindelingsadvies, naar de minister van BZK zenden. 

Alle Brabantse gemeenten hebben voor begrotingsjaar 2026 repressief toezicht. In de Voorjaarsnota van het Rijk en met de meicirculaire 2025 gemeentefonds zijn gemeenten deels gecompenseerd voor het ravijnjaar 2026. Wel blijft er aanhoudende financiële onzekerheid nu de inschatting bestaat dat vanaf 2028 een nieuw ravijnjaar ontstaat, ook vanwege onzekerheden over de financiering van Jeugdzorg. Daarom is het voor gemeenten een uitdaging ook een sluitende meerjarenbegroting op te stellen. Met het recente aantreden van het nieuwe kabinet is op korte termijn geen verbetering van de balans tussen taken en middelen te verwachten. De huisvesting van vergunninghouders staat onverminderd onder druk.

Veilig en weerbaar bestuur

In samenwerking met de beide RIEC's en andere partners is de Brabantse norm weerbare overheid geactualiseerd, naar een versie 2.0. Deze is voorzien van een handelingskader om gemeenten daarmee nog beter te faciliteren. Zowel bestuurlijk als ambtelijk zijn we nauw betrokken bij de steeds concreter wordende ontwikkeling van een Risk Factory binnen de Veiligheidsregio Brabant-Noord. Eveneens zijn we betrokken bij het aanstaande evaluatietraject van de Risk Factory Midden-West-Brabant. Tijdens de Dutch Design Week in oktober 2025 is Brabant op de Radar gelanceerd, inclusief het meldspel. Er wordt dit voorjaar een nieuwe ‘piek’ van aandacht gecreëerd via de Landelijke Week tegen Ondermijning. Verder zijn middelen vrijgemaakt om het meldspel kosteloos beschikbaar te stellen aan de eerste tien gemeenten die dit willen inzetten. In het spel worden spelers uitgedaagd om signalen te herkennen en te oefenen met lastige keuzes.

De aanpak van vitale vakantieparken is bestendig voortgezet. Net als genoemde Brabantse norm is ook de Risicotaxatietool bedrijventerreinen geactualiseerd en hiervoor wordt een masterclass georganiseerd. Dit naast de gesprekken met gemeenten hierover. Ten aanzien van SSiB zijn we in gesprek met een groot aantal stakeholders over toekomstige verbeteringen in de aanpak, samenwerking en draagvlak.

Gezondheid

Om gezondheid expliciet en consequent te verankeren in ons beleid, werken wij samen met andere programma’s aan een Brabant waarin iedereen, jong en oud, gelijke kansen heeft op een gezond leven. In samenhang met andere provinciale programma’s hebben wij het afgelopen jaar gerichte stappen gezet om gezondheid structureel te versterken.

Wij hebben het Brabantse Model Positieve Gezondheid actief geïmplementeerd als kader voor integraal gezondheidsbeleid. Beleidsprogramma’s passen dit model systematisch toe om gezondheidskansen en -risico’s tijdig te signaleren en mee te wegen in beleidskeuzes. Daarnaast zijn wij actief betrokken bij het dossier gewasbescherming in relatie tot volksgezondheid, met inzet op kennisontwikkeling en zorgvuldige afweging. 

Complexe dossiers vragen blijvende inzet. De gezondheidsrisico’s rond geitenhouderijen hebben onze voortdurende aandacht. Wij blijven hierover in gesprek met betrokken partijen en dringen bij het Rijk aan op helder landelijk beleid.

Ook zetten wij ons, samen met partners, in voor erkenning en behandeling van mensen met QVS en post-COVID, waaronder de ontwikkeling van een passend behandelcentrum.

De samenwerking met partners is verder versterkt. Op Wereldgezondheidsdag ontvingen wij van Young Professionals Brabant de bundel Een Gezonde Toekomst in Brabant. De signalen hieruit benutten wij in de verdere beleidsontwikkeling. Ook vindt in juni 2026 weer een Dag van de Gezondheid plaats, met als thema een gezonde leefomgeving en gelijke kansen op gezondheid. Tijdens deze bijeenkomst brengen wij overheden, kennisinstellingen, zorgpartners en maatschappelijke organisaties samen om kennis te delen en nieuwe samenwerkingen te stimuleren. Daarmee versterken wij de gezamenlijke inzet op een Brabant waarin inwoners langer in goede gezondheid kunnen leven.

Dashboard Gezondheid

De rapportage over gezondheid vindt voortaan plaats via de Staat van Brabant. Daarmee stappen wij over van een afzonderlijk dashboard naar integrale monitoring binnen één samenhangend instrument, waardoor een apart dashboard gezondheid niet langer nodig is.

Brede welvaart

De Brabantse monitor brede welvaart is doorontwikkeld en combineert de ervaren brede welvaart in Brabant met de objectieve cijfers. Daarnaast is erop ingezet om samen met de regio's de monitor zo in te richten dat deze te gebruiken is voor de regiodeals. Voor gezondheid en jongvolwassenen is dit jaar een verdieping opgenomen in de monitor, omdat gezondheid in de vorige monitor als zeer belangrijke indicator naar boven kwam voor de ervaren brede welvaart.

In 2025 is gewerkt aan de voorbereiding van de inzet van middelen voor het Brabants Outcomes Fund (BOF), dat gericht is op het stimuleren en financieren van sociale innovatie in Brabant. Daarbij is onder meer verkend of het fonds kan worden ondergebracht bij de Brabantse Ontwikkelings Maatschappij (BOM) en is een marktonderzoek uitgevoerd. Besluitvorming over de verdere inrichting en inzet van het fonds is voorzien in het voorjaar van 2026.

Financieel toezicht:

Een groot deel van de Brabantse gemeenten presenteert in de meerjarenbegroting tekorten. Oorzaak hiervan is de daling van het gemeentefonds vanaf 2028 vanwege de herijking van het gemeentefonds en de onzekerheden in de financiering van jeugdzorg. Dit kan invloed hebben op de uitvoering en intensiteit van financieel toezicht op de begroting 2027 en latere jaren.

Huisvesting Vergunninghouders:

• Het wetgevingsproces rondom het voorgenomen verbod op voorrang bij sociale huur en de wijziging van de Huisvestingswet 2014 is nog niet afgerond. De uiteindelijke vorm en ingangsdatum zijn onzeker.
• De ontwikkeling van de landelijke instroom kan invloed hebben op toekomstige taakstellingen.
• De effectiviteit en snelheid van alternatieve huisvestingsvormen (zoals flexwoningen, kamergewijze verhuur, woningdelen/splitsen) zijn bepalend voor de uitvoerbaarheid van de taakstelling.
• De implementatie van de Wet regie versterking volkshuisvesting kan in de opstartfase leiden tot aanvullende afstemmingsvraagstukken binnen het toezichtdomein.